Eyrbyggja saga

Nú gerðist það næst til tíðinda, sem fyrr er ritað, að berserkir voru með Styr. Og er þeir höfðu þar verið um hríð slóst Halli á tal við Ásdísi dóttur Styrs. Hún var ung kona og sköruleg, ofláti mikill og heldur skapstór.

En er Styr fann tal þeirra þá bað hann Halla eigi gera sér svívirðing eða skapraun í því að glepja dóttur hans.

Halli svarar: "Það er þér engi svívirðing þó að eg tali við dóttur þína. Vil eg það og eigi gera til vanvirðu við þig. Er þér það skjótt af að segja að eg hefi svo mikinn ástarhug til hennar fellt að eg fæ það eigi úr hug mér gert. Nú vil eg," segir Halli, "leita eftir staðfastri vináttu við þig og biðja að þú giftir mér Ásdísi dóttur þína en þar í mót vil eg leggja mína vináttu og trúlega fylgd og svo mikinn styrk með krafti Leiknis bróður míns að á Íslandi skal eigi fást jafnmikil frægð í tveggja manna fylgd sem við skulum þér veita. Skal og okkur framkvæmd meir styrkja þinn höfðingskap en þó að þú giftir dóttur þína þeim bónda er mestur er í Breiðafirði. Skal það þar í mót koma að við erum eigi fésterkir. En ef þú vilt hér engan kost á gera þá mun það skilja vora vináttu. Munu þá og hvorir verða að fara með sínu máli sem líkar. Mun þá og raunlítið tjóa að vanda um tal okkart Ásdísar."

En er hann hafði þetta mælt þá þagnaði Styr og þótti nokkur vandi á svörum og mælti er stund leið: "Hvort er þessa leitað með alhuga eða er þetta orðaframkast og málaleitan?"

"Svo skaltu svara," segir Halli, "sem þetta sé eigi hégómatal og mun hér öll vor vinátta undir felast hversu þessu máli verður svarað."

Styr mælti: "Þá vil eg þetta mál tala við vini mína og taka ráð af þeim hversu þessu skal svara."

Halli mælti: "Þetta mál skaltu tala við þá menn er þér líkar, innan þriggja nátta. Vil eg eigi þessi svör láta draga fyrir mér lengur því að eg vil eigi vera vonbiðill þessa ráðs."

Og eftir þetta skildu þeir.

Um morguninn eftir reið Styr inn til Helgafells. Og er hann kom þar bauð Snorri honum þar að vera en Styr kvaðst tala vilja við hann og ríða síðan. Snorri spurði ef hann hefði nokkur vandamál að tala.

"Svo þykir mér," sagði Styr.

Snorri svarar: "Þá skulum við ganga upp á Helgafell. Þau ráð hafa síst að engu orðið er þar hafa ráðin verið."

"Þér skuluð slíku ráða," sagði Styr.

Síðan gengu þeir á fjallið upp og sátu þar á tali allt til kvelds. Vissi það engi maður hvað þeir töluðu. Síðan reið Styr heim.

Um morguninn eftir gengu þeir Halli á tal. Spyr Halli Styr hvern stað eiga skal hans mál.

Styr svarar: "Það er mál manna að þú þykir heldur félítill eða hvað skaltu til þessa vinna með því að þú hefir eigi fé fram að leggja?"

Halli svarar: "Til mun eg vinna það er eg má en eigi tek eg þar fé er eigi er til."

Styr svarar: "Sé eg," sagði hann, "að það mun þér mislíka ef eg gifti þér eigi dóttur mína. Nú mun eg gera sem fornir menn að eg mun láta þig vinna til ráðahags þessa þrautir nokkurar."

"Hverjar eru þær?" segir Halli.

"Þú skalt ryðja," segir Styr, "götu yfir hraunið út til Bjarnarhafnar og leggja hagagarð yfir hraunið mill landa vorra og gera byrgi hér fyrir innan hraunið. En að þessum hlutum fram komnum mun eg gifta þér Ásdísi dóttur mína."

Halli svarar: "Eigi er eg vanur til vinnu en þó mun eg undir þetta játtast ef eg skal þá auðveldlega komast að ráðahagnum."

Styr kvað þá þessu kaupa mundu.

Eftir þetta tóku þeir að ryðja götuna og er það hið mesta mannvirki. Þeir lögðu og garðinn sem enn sér merki. Og eftir það gerðu þeir byrgið.

En meðan þeir voru að þessu verki lét Styr gera baðstofu heima undir Hrauni og var grafin í jörð niður og var gluggur yfir ofninum, svo að utan mátti á gefa, og var það hús ákaflega heitt.

Og er lokið var mjög hvorutveggja verkinu, var það hinn síðasta dag er þeir voru að byrginu, þá gekk Ásdís Styrsdóttir hjá þeim en það var nær bænum. Hún hafði tekið sinn besta búnað. En er þeir Halli mæltu við hana svarar hún engu.

Þá kvað Halli vísu þessa:

Hvert hafið, Gerðr, of görva,
gangfögr liðar hanga,
ljúg vætr að mér, leygjar,
línbundin, för þína,
því að í vetr, hin vitra,
vangs, sákat þig ganga,
hirðidís, frá húsi,
húns, skrautlegar búna.

Þá kvað Leiknir:

Sólgrund Siggjar linda
sjaldan hefr of faldið
jafnhátt, öglis stéttar
elds nú er skart á þellu.
Hoddgrund, hvað býr undir,
Hlín, oflæti þínu,
hýrmælt, hóti fleira,
hvítings, en vér lítum?

Eftir þetta skildi með þeim. Berserkirnir gengu heim um kveldið og voru móðir mjög sem háttur er þeirra manna sem eigi eru einhama að þeir verða máttlausir mjög er af þeim gengur berserksgangurinn.

Styr gekk þá í mót þeim og þakkaði þeim verk og bað þá fara í bað og hvíla sig eftir það. Þeir gerðu svo. Og er þeir komu í baðið lét Styr byrgja baðstofuna og bera grjót á hlemminn er var yfir forstofunni en hann lét breiða niður nautshúð hráblauta hjá uppganginum. Síðan lét hann gefa utan á baðið í glugg þann er yfir var ofninum. Var þá baðið svo heitt að berserkirnir þoldu eigi í baðinu og hljópu á hurðirnar. Fékk Halli brotið hlemminn og komst upp og féll á húðinni. Veitti Styr honum á banasár. En er Leiknir vildi hlaupa upp úr dyrunum lagði Styr í gegnum hann og féll hann inn í baðstofuna og lést þar. Síða lét Styr veita umbúnað líkum þeirra. Voru þeir færðir út í hraunið og kasaðir í dal þeim er þar er í hrauninu er svo djúpur að engan hlut sér úr nema himin yfir sig. Það er við sjálfa götuna. Yfir grefti berserkjanna kvað Styr vísu:

Sýndist mér sem myndi
móteflandar spjóta
Ála ekki dælir
Él-herðöndum verða.
Uggi eg eigi seggja
ofrgang of mig strangan.
Nú hefr bilgrönduðr brandi
berserkjum stað merktan.

En er Snorri goði spyr þetta reið hann út undir Hraun og sátu þeir Snorri og Styr enn allan dag. En af tali þeirra kom það upp að Styr fastnaði Snorra goða Ásdísi dóttur sína og tókust þessi ráð um haustið eftir og var það mál manna að hvortveggja þótti vaxa af þessum tengdum. Var Snorri goði ráðagerðarmaður meiri og vitrari en Styr atgöngumeiri. Báðir voru þeir frændmargir og fjölmennir innan héraðs.